مادران من کیستند؟ (2)

طوبی آزموده

فروغ عزیزی

تا قانون خانواده برابر: کمتر از دو سال بعد از آنکه شیخ فضل الله نوری «فتوا مي­دهد که تأسيس مدارس دختران مخالف با شرع اسلام است»[1]، طوبا آزموده زنگ مدرسه «ناموس» را در خانه خود در خیابان سنگلج، به صدا در می آورد.

نام طوبی آزموده بیش از هر چیز با مدرسه و آموزش دختران گره خورده است. باسواد شدن زنان و تحصیل علم دختران از مهمترین مطالبات جنبش زنان در سال­های پس از انقلاب مشروطه بود و از آن زمان تلاشی مضاعف برای تاسیس مدرسه دخترانه آغاز شد. «در مجلس اول، مجلس تقاضاي زني را منتشر ساخت که خواستار حمايت رسمي از آموزش زنان و مشارکت اجتماعی ايشان شده بود. در اين نامه که خطاب به سيد محمد طباطبايي نگارش يافته بود، از دولت درخواست شد که مدارس دختران را نيز مانند مدارس پسران مورد حمايت قرار دهد»[2] مردان مجلس جواب نومیدانه‌­ای به این درخواست دادند و آموزش محدود براي زنان را کافی دانستند.[3] با این وجود زنان از این خواسته دست بر نداشتند و به تاسیس مدارس دخترانه در تهران و بعدها در شهرهای بزرگی چون اصفهان، رشت و … اقدام کردند. و تا سال ۱۲۹۷ ش که اولین مدرسه دولتی تاسیس شد[4] تعداد زیادی مدرسه دخترانه در تهران فعالیت می­کردند که توسط زنان تاسیس و به صورت خصوصی اداره می ­شدند.

شواهد تاریخی تاسیس اولین مدرسه دخترانه را در سال ۱۲۸۵ ش عنوان می­‌کنند. موسس این مدرسه بی­ بی ­خانم استرآبادی است که به سبب حمله‌­های بسیاری که به آن شد، تنها توانست برای مدت کوتاهی این مدرسه را سر پا نگه دارد. پس از آن طوبا آزموده دومین مدرسه‌­ی دخترانه را در تهران تاسیس کرد و نام آن را «ناموس» گذاشت.

زندگی طوبی آزموده

درباره زندگی طوبا آزموده اطلاعاتی چندانی در دسترس نیست. منابع موجود وی را متولد ۱۲۵۷ ش می­دانند. وی فرزند میرزا حسن ­خان سرتیپ بود و در چهارده سالگی به همسری عبدالحسین میرپنج درآمد. اختلاف سنی وی و همسرش زیاد بود و از او فرزندی نداشت. طوبا آزموده سواد را در خانه همسر خود و توسط معلمان خصوصی آموخت و علاوه بر فارسی، عربی و فرانسه نیز آموخت.

تاسیس مدرسه ناموس

مدرسه «ناموس» در سال ۱۲۸۷ ش (۱۳۲۶ ق) تاسیس شد. طوبا آزموده ابتدا قصد داشت که در مدرسه «دوشیزگان» بی ­بی ­خانم به تدریس بپردازد اما به دلیل کمی تعداد دانش آموز در مدرسه «دوشیزگان» این امر ممکن نشد. در نتیجه وی دست به کار شد و مدرسه ای را در منزل شخصی خود در خیابان سنگلج ابتدای کوچه­ی قاپوچی تاسیس کرد.[5]

مدرسه «ناموس» هشت سال بعد به خیابان فرمانفرما انتقال یافت و بعد از آن به محل بزرگتری در خیابان شاهپور (نزدیک چهارراه حسن آباد) منتقل شد و از آن زمان تا دوره­ی کامل دبیرستان، دختران را آموزش می داد.[6] به طوری که در سال ۱۳۰۷ ش اولین گروه از دختران دیپلمه ­ی مدرسه‌ی «ناموس» از آن فارغ التحصیل شدند. اولین گروه فارغ التحصیلان این مدرسه خانم ­ها توران آزموده، فخرعظمی ارغون، بی ­بی خانم خلوتی، گیلان خانم، فرخنده خانوم، مهرانور سمیعی بودند.[7] علاوه بر این در مدرسه، کلاس اکابر نیز برای زنان بی ­سواد برپا می شد و شرایطی برای ادامه تحصیل دانش­آموزان بی ­بضاعت فراهم می گردید.

خانم آزموده به منظور مقابله با فعالیت­ ها و تبلیغات سنت­گرایان و عامه مردم تحت تاثیر آنان، تمهیدات مختلفی به کار می­برد. وی مقرر کرده بود در تمام کلاس­ ها کتاب­های مذهبی و قرآن تدریس شود.[8] همچنین به کمک دو تن از شاگردانش عبارات و کلمات قصار بزرگان دین را برای توجه هر چه بیشتر مردم بر دیوارهای مدرسه نصب می­کرد و شاگردان خود را به مطالعه و آگاهی دادن به پدر و مادرهای خویش تشویق می­کرد. هچنین با یاری گرفتن از روضه خوان­ ها و مبلغان و برپایی جلسات روضه خوانی در مدرسه تبلیغات مغرضانه‌ی مخالفان تحصیل دختران را خنثی می­‌کرد.[9] به این ترتیب مدرسه «ناموس» توانست خود را از گزند تعصب و تبلیغات ضد تحصیل دختران نجات دهد و پابرجا بماند.

طبق آماری که در نشریه‌ی «شکوفه» در سال ۱۳۲۹ به چاپ رسید، مدرسه «ناموس» ۱۸۵ دانش آموز داشت که از این تعداد ۵۰ نفر بدون شهریه تحصیل می کردند.[10] همچنین در گزارش دیگری که در سال ۱۳۰۴ منتشر شد مدرسه «ناموس»، ۹ کلاس و بالغ بر ۱۰۶ نفر دانش آموز داشت که ۳۶ نفر آنها محصل مجانی بودند.[11]

طوبا آزموده در مهر ماه ۱۳۱۵ ش در سن ۵۸ سالگی در تهران درگذشت. پس از فوت وی مدرسه «ناموس» تا سال­ها توسط طوبا مشکوه نفیسی اداره می­شد تا اینکه سرانجام در سال ۱۳۱۹ ه.ش به وزارت فرهنگ واگذار شد.[12] نام مدرسه ­ی «ناموس» بعدها به دبیرستان «شهناز» تغییر کرد.

 

 


[1] . ناهيد، عبدالحسين، زنان ايران در جنبش مشروطه، احيا ۱۳۶۰.۱۳.ص ۱۹

[2] . آفاري، ژانت، انجمن­هاي نيمه سري زنان، دکتر جواد يوسفيان، بانو ۱۳۷۷. ص ۱۵.

[3] همان

[4]. ساناساريان، اليزا، جنبش زنان در ايران، نوشين احمدي خراساني، اختران ۱۳۸۴.ص ۶۹

[5] .احمدی خراسانی، نوشین. یادگار طوبا آزموده بر تارک آموزش زنان ایران. مجله بایا شهریور و مهر ۱۳۷۸. شماره ۶ و ۷

[6] . بامداد، بدرالملوک (۱۳۴۷). زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا انقلاب سفید. تهران:کتابخانه ابن سینا .ص ۴۲

[7] . همان

[8] . همان

[9]. احمدی خراسانی، نوشین. یادگار طوبا آزموده بر تارک آموزش زنان ایران. مجله بایا شهریور و مهر ۱۳۷۸. شماره ۶ و ۷

[10] . همان

[11]. ترابی فارسانی، سهیلا (۱۳۷۸). اسنادی از مدارس دختران از مشروطه تا پهلوی. تهران: سازمان اسناد ملی ایران پژوهشکده اسناد. ص ۶۸

[12] . بامداد، بدرالملوک (۱۳۴۷). زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا انقلاب سفید. تهران: کتابخانه ابن سینا.ص ۴۱

 

پاسخ دهید

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید

کردستان؛ میدان مبارزه علیه قتل زنان و قتل‌های ناموسی در سال‌های اخیر

گفتگوی نوشین شادکام با اوین مصطفی‌زاده
در سال‌های اخیر پرداختن به قتل زنان در سطح رسانه‌های کُردی و مبارزه زنان فعال با آن بیشتر شده و منجر گردیده موارد بیشتری...

خشونت سیستماتیک آکادمیک: حذف زنان در پایان‌نامه‌ها در نظام دانشگاهی ایران

ط. ن . ح، پژوهشگر حقوق و برابری جنسیتی، حقوق و مطالعات زنان
در محیط‌های دانشگاهی با روش نرم، به تثبیت ساختار خشونت‌آمیز علیه زنان و استعمار فکری آنها می‌پردازند و با حذف صدای آنها و علمی...
برای نوامبر نارنجی؛ تلاش برای پایان دادن به خشونت علیه زنان

یک ماه، سی‌ بزنگاه: زن؛ بزه‌دیده‌ای همیشه متهم!

مهسا غلامعلی‌زاده
بیدارزنی: در سال ۱۹۹۹ سازمان ملل متحد، ۲۵ نوامبر را به صورت رسمی، روز پایان دادن به خشونت علیه زنان اعلام کرد. به همین...

نوشته‌های مرتبط

گفتگو با سمیرا نبی پور درباره مجموعه مستند «زنان ملت»

زنانی که منتظر هیچ کس نماندند و سرنوشت خود را رقم زدند

بیدارزنی: سمیرا نبی پور در نخستین تجربه‌ی مستندسازی مستقل خود، قصد دارد مجموعه مستند «زنان ملت» را بسازد. قسمت نخست این مجموعه با عنوان...

زن، هنر و بازنویسی تاریخ: گفتگو با گیتا هاشمی درباره‌ی «زنی که می‌خواهم»

پروین اردلان
بیدارزنی:‌ خوانش جمعی «زنی که می‌خواهم» به کارگردانی گیتا هاشمی، درباره زندگی زندخت شیرازی در روزهای یکم و ششم مرداد ۱۳۹۹ در گوگل میت...
زنان فیلمساز پیشگام جهان را بشناسیم:

معرفی لاریسا شپیتکو کارگردان ایرانی- اوکراینی/ بنفشه جمالی

بنفشه جمالی
جنجالی، غیرمتعارف، خیره‌کننده و هیجانی این‌ها توصیفاتی است که منتقدان برای سبک فیلمسازی« لاریسا شپیتکو» به کاربرده‌اند. شپیتکو یکی از فیلمسازان کمتر شناخته شده بنیانگذار موج نو سینمای شوروی در دهه ۶۰ و ۷۰ است. سینمایی که با نام‌هایی چون «تارکوفسکی»، «الم کلیموف» و« مارلن خوتسیف » پیوند خورده است. ‌لاریسا شپیتکو در ششم ژانویه ۱۹۳۸ در خانواده‌ای ایرانی- اوکراینی متولد شد. پدرش افسری ایرانی بود که او و خانواده‌اش را هنگامی‌که لاریسا بسیار کوچک بود برای همیشه ترک کرد.

آنجلا دیویس کیست؟/ برگردان: سیمین فروهر

برگردان: سیمین فروهر
«آنجلا دیویس»، روشنفکر و فعال سیاسی سوسیالیست و کمونیست سابق است که در عرصه‌هایی از قبیل حقوق شهروندی و حقوق زنان، فقر و صلح، مراقبت‌های درمانی و اصلاح سیستم‌ زندان‌ها فعالیت داشته است. دیویس در زمینه لزوم تغییر اجتماعی پیرامون موضوعاتی از حقوق زنان، سلاح‌زدایی و صلح جهانی، بهبود شرایط کارگران، خدمات بهداشتی ارزان و الغای زندان‌ها گرفته تا تشویق جوانان به کنشگری و مشارکت در تغییر اجتماعی سخنرانی‌های مهمی در سطح ملی و فراملی ایراد کرده است.