مادران من کیستند؟ (2)

طوبا آزموده

فروغ عزیزی
0

تا قانون خانواده برابر: کمتر از دو سال بعد از آنکه شیخ فضل الله نوری «فتوا مي­دهد که تأسيس مدارس دختران مخالف با شرع اسلام است»[1]، طوبا آزموده زنگ مدرسه «ناموس» را در خانه خود در خیابان سنگلج، به صدا در می آورد.

 نام طوبا آزموده بیش از هر چیز با مدرسه و آموزش دختران گره خورده است. باسواد شدن زنان و تحصیل علم دختران از مهمترین مطالبات جنبش زنان در سال­های پس از انقلاب مشروطه بود و از آن زمان تلاشی مضاعف برای تاسیس مدرسه دخترانه آغاز شد. «در مجلس اول، مجلس تقاضاي زني را منتشر ساخت که خواستار حمايت رسمي از آموزش زنان و مشارکت اجتماعي ايشان شده بود. در اين نامه که خطاب به سيد محمد طباطبايي نگارش يافته بود، از دولت درخواست شد که مدارس دختران را نيز مانند مدارس پسران مورد حمايت قرار دهد»[2] مردان مجلس جواب نومیدانه ­ای به این درخواست دادند و آموزش محدود براي زنان را کافی دانستند.[3] با این وجود زنان از این خواسته دست بر نداشتند و به تاسیس مدارس دخترانه در تهران و بعدها در شهرهای بزرگی چون اصفهان، رشت و … اقدام کردند. و تا سال 1297ش که اولین مدرسه دولتی تاسیس شد[4] تعداد زیادی مدرسه دخترانه در تهران فعالیت می­کردند که توسط زنان تاسیس و به صورت خصوصی اداره می ­شدند.

شواهد تاریخی تاسیس اولین مدرسه دخترانه را در سال 1285ش عنوان می­کنند. موسس این مدرسه بی­ بی ­خانم استرآبادی است که به سبب حمله ­های بسیاری که به آن شد، تنها توانست برای مدت کوتاهی این مدرسه را سر پا نگه دارد. پس از آن طوبا آزموده دومین مدرسه ­ی دخترانه را در تهران تاسیس کرد و نام آن را «ناموس» گذاشت.

زندگی

درباره زندگی طوبا آزموده اطلاعاتی چندانی در دسترس نیست. منابع موجود وی را متولد 1257 ش می­دانند. وی فرزند میرزا حسن ­خان سرتیپ بود و در چهارده سالگی به همسری عبدالحسین میرپنج درآمد. اختلاف سنی وی و همسرش زیاد بود و از او فرزندی نداشت. طوبا آزموده سواد را در خانه همسر خود و توسط معلمان خصوصی آموخت و علاوه بر فارسی، عربی و فرانسه نیز آموخت.

تاسیس مدرسه

مدرسه «ناموس» در سال 1287 ش (1326ق) تاسیس شد. طوبا آزموده ابتدا قصد داشت که در مدرسه «دوشیزگان» بی ­بی ­خانم به تدریس بپردازد اما به دلیل کمی تعداد دانش آموز در مدرسه «دوشیزگان» این امر ممکن نشد. در نتیجه وی دست به کار شد و مدرسه ای را در منزل شخصی خود در خیابان سنگلج ابتدای کوچه­ی قاپوچی تاسیس کرد.[5]

مدرسه «ناموس» هشت سال بعد به خیابان فرمانفرما انتقال یافت و بعد از آن به محل بزرگتری در خیابان شاهپور (نزدیک چهارراه حسن آباد) منتقل شد و از آن زمان تا دوره­ی کامل دبیرستان، دختران را آموزش می داد.[6] به طوری که در سال 1307 ش اولین گروه از دختران دیپلمه ­ی مدرسه ­ی «ناموس» از آن فارغ التحصیل شدند. اولین گروه فارغ التحصیلان این مدرسه خانم ­ها توران آزموده، فخرعظمی ارغون، بی ­بی خانم خلوتی، گیلان خانم، فرخنده خانوم، مهرانور سمیعی بودند.[7] علاوه بر این در مدرسه، کلاس اکابر نیز برای زنان بی ­سواد برپا می شد و شرایطی برای ادامه تحصیل دانش­آموزان بی ­بضاعت فراهم می گردید.

خانم آزموده به منظور مقابله با فعالیت­ ها و تبلیغات سنت­گرایان و عامه مردم تحت تاثیر آنان، تمهیدات مختلفی به کار می­برد. وی مقرر کرده بود در تمام کلاس­ ها کتاب­های مذهبی و قرآن تدریس شود.[8] همچنین به کمک دو تن از شاگردانش عبارات و کلمات قصار بزرگان دین را برای توجه هر چه بیشتر مردم بر دیوارهای مدرسه نصب می­کرد و شاگردان خود را به مطالعه و آگاهی دادن به پدر و مادرهای خویش تشویق می­کرد. هچنین با یاری گرفتن از روضه خوان­ ها و مبلغان و برپایی جلسات روضه خوانی در مدرسه تبلیغات مغرضانه ­ی مخالفان تحصیل دختران را خنثی می­کرد.[9] به این ترتیب مدرسه «ناموس» توانست خود را از گزند تعصب و تبلیغات ضد تحصیل دختران نجات دهد و پابرجا بماند.

طبق آماری که در نشریه ی «شکوفه» در سال 1329 به چاپ رسید، مدرسه «ناموس» 185 دانش آموز داشت که از این تعداد 50 نفر بدون شهریه تحصیل می کردند.[10] همچنین در گزارش دیگری که در سال 1304 منتشر شد مدرسه «ناموس»، 9 کلاس و بالغ بر 106 نفر دانش آموز داشت که 36 نفر آنها محصل مجانی بودند.[11]

طوبا آزموده در مهر ماه 1315 ش در سن 58 سالگی در تهران درگذشت. پس از فوت وی مدرسه «ناموس» تا سال­ها توسط طوبا مشکوه نفیسی اداره می­شد تا اینکه سرانجام در سال 1319 ه.ش به وزارت فرهنگ واگذار شد.[12] نام مدرسه ­ی «ناموس» بعدها به دبیرستان «شهناز» تغییر کرد.

 



[1] . ناهيد، عبدالحسين، زنان ايران در جنبش مشروطه، احيا 1360.13.ص19

[2] . آفاري، ژانت، انجمن­هاي نيمه سري زنان، دکتر جواد يوسفيان، بانو 1377. ص15.

[3] همان

[4]. ساناساريان، اليزا، جنبش زنان در ايران، نوشين احمدي خراساني، اختران 1384.ص69

[5] .احمدی خراسانی، نوشین. یادگار طوبا آزموده بر تارک آموزش زنان ایران. مجله بایا شهریور و مهر 1378. شماره 6 و7

[6] . بامداد، بدرالملوک (1347). زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا انقلاب سفید. تهران:کتابخانه ابن سینا .ص42

[7] . همان

[8] . همان

[9]. احمدی خراسانی، نوشین. یادگار طوبا آزموده بر تارک آموزش زنان ایران. مجله بایا شهریور و مهر 1378. شماره 6 و7

[10] . همان

[11]. ترابی فارسانی، سهیلا (1378). اسنادی از مدارس دختران از مشروطه تا پهلوی. تهران: سازمان اسناد ملی ایران پژوهشکده اسناد. ص 68

[12] . بامداد، بدرالملوک (1347). زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا انقلاب سفید. تهران: کتابخانه ابن سینا.ص41

 

پاسخ دهید

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید