محدودیت‌های حضور معلمان زن درعرصه فعالیت‌های صنفی

شیوا عاملی راد*

بیدارزنی: اگر با یک چشم‌انداز تاریخی به واکاوی مشارکت زنان در عرصه‌های اجتماعی بپردازیم، به جرات می‌توان گفت که هیچ جنبشی در طول تاریخ، بدون حضور و دخالت موثر و فعالانه‌ی زنان، دارای ثمره و دستاوردی واقعی، ماندگار نبوده و نخواهد بود. پرواضح است که اهمیت حضور کمی و کیفی زنان در راستای تحقق اهداف جنبش‌های صنفی و اجتماعی ضرورتی انکارناپذیر و غیرقابل چشم‌پوشی است و این حضور و تاثیرگذاری تنها در سایه‌ی ارتقا آگاهی و مداخله‌ی زنان و واقف بودن به نقش و اهمیت حیاتی‌شان در حضور و مشارکت جنبش‌های صنفی امکان‌پذیر است. حضور نسبتا بهتر زنان معلم در تجمعات و اعتراضات اخیر، نسبت به دیگر اعتراضات صنفی و اجتماعی در گذشته، جای بسی امیدواری است. معلمان زن به لحاظ کمی، درصد قابل‌توجهی از جامعه‌ی فرهنگیان را تشکیل می‌دهند و این میزان در بعضی مناطق مانند تهران بیشتر است تا جایی که بالغ‌بر ۷۰ درصد از فرهنگیان این کلان‌شهر را دربردارد.

در تجمعات و اعتراضات اخیر اگرچه به نسبت سالیان گذشته در بعضی مناطق مانند کردستان معلمان زن حضوری پررنگ‌تر داشته‌اند و در هسته‌های مرکزی تشکل‌های صنفی بعضی مناطق مشغول به فعالیت صنفی شده‌اند، اما همچنان حضور و مشارکت اجتماعی زنان معلم در مقایسه با جمعیت فراگیرشان محدود است.

البته پرداختن به دلایل و ریشه‌های این بی‌تفاوتی در زنان از حوصله‌ی این نوشتار خارج است؛ اما به‌طور خلاصه شاخص‌های این عدم مشارکت را باید در ساختارهای مردسالار و به‌تبع آن نقش‌های جنسیتی تحمیل‌شده‌ی دانست که در قالب الگوهای فکری و فرهنگی-اجتماعی نظام بندی شده، نابرابری‌های جنسیتی را بازتولید می‌کند. همان الگوهای نهادمندی شده و عرف‌های تبعیض‌آمیز و پذیرفته‌شده‌ای که تعیین سرنوشت‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه را امری مردانه تلقی کرده و این‌گونه آموزانده‌اند که سرنوشت یک جامعه همیشه باید توسط مردان رقم بخورد. تحت تاثیر چنین رهیافتی نقش ویژه، اصلی و موردقبول زن در جامعه همان کارکردهای کلیشه‌ای جامعه سنتی، یعنی برعهده گرفتن نقش‌های مادری، همسری و … در خانواده است.

به عبارتی تامین نیازهای اقتصادی خانواده امری است که جزء حوزه‌ی مردانه و عرصه‌ی عمومی تلقی شده و زنان نیز باید بار مسئولیت‌های عرصه‌ی خصوصی و خانه‌داری را به دوش بکشند. بنابراین زنان معلم نیز متاثر از دیدگاه ذکرشده، حضور و مشارکت در تجمعات حق‌طلبانه‌ی معلمان را بیشتر مختص به مردان دانسته و خود را در هیات‌های تصمیم‌گیری سهیم نمی‌دانند و عملا نسبت به مسئولیت‌های اجتماعی که از وظایف بدیهی آنان است سرباز می‌زنند.

بدین ترتیب معلمان که خود آموزش‌دهندگان جامعه هستند عموما نادانسته و از پیش آموخته، خود آموزش‌دهنده‌ی یک شیوه‌ی مردسالارانه مشارکت اجتماعی می‌شوند و خود نیز مطابق همان الگو نسبت به مسایل محیطی و اجتماعی عکس‌العمل نشان می‌دهند؛ این دیدگاه فکری مسلط، زنان را به پرداختن به مشغولیات و دغدغه‌های فردی و شخصی مستتر در فرایند تبلیغ‌شده در قالب آموزش‌وپرورش، رسانه و … سوق می‌دهد. در این چهارچوب برجسته شدن ارزش‌هایی مبتنی بر جنسیت، نگاه کالایی به زنان را بیش‌ازپیش تقویت می‌کند.

از سویی دیگر تلقی زنان از خودشان به‌صورت عوامل و عناصر وابسته و کنش پذیر، نه خلاق و کنش گر، ترمز و عامل بازدارنده‌ی دیگری است که در بی‌اعتنایی یا بی‌تفاوتی آنان به پدیده‌های اجتماعی و مطالبات صنفی و اجتماعی‌شان موثر است. هرچند که باید خاطرنشان کرد که مخاطرات قانونی، اجتماعی، شغلی و حتی خانوادگی، در واکنش به حضور و دخالت گری زنان در تجمعات صنفی و دیگر اعتراضات اجتماعی به دلیل همان تبعیض‌های جنسیتی که به آن اشاره شد به‌مراتب زیان‌بارتر و بیشتر از مشکلات مردان خواهد بود. در نگاهی عمیق‌تر می‌شود دید که در اصل موانع و ستم‌های اجتماعی وارده برزنان به جامعه‌ی طبقاتی برمی‌گردد. به‌عنوان مثال می‌توان به نابرابری حقوق زنان با مردان ازلحاظ اقتصادی و عدم شرایط اشتغال یکسان اشاره کرد. روشن است که در چنین سیستمی، زنان در قبال دستمزدی بسیار پایین، به‌راحتی از کار پس‌زده می‌شوند و یا گاها ستم شغلی مبتنی بر جنسیت بر آنان روا داشته می‌شود. با واقف بودن به ستمی مضاعف به زنان، در چنین شرایطی است که زنان شاغلی که دارای درجه‌ای از امنیت شغلی هستند (ازجمله معلمان) با این نگاه نسبت به دیگر مشاغل و ترس از دست دادن شغل بیشتر به محافظه‌کاری روی می‌آورند و از حضور در اعتراضات و تجمعات سرباز می‌زنند.

به این اعتبار، محدودیت‌های اقتصادی، قانونی، عرفی، فرهنگی، مذهبی و نیز تلقی خود زنان و عواملی نظیر این‌ها، همگی در کنار هم و در بازتولید و تاثیرگذاری بر هم، نقش زنان در دخالت گری اجتماعی را کمتر می‌کنند. اما از طرفی به هر درجه بیشتر که زنان در امور جمعی مشارکت بیشتر داشته باشند هم برای خودشان و هم برای کل اجتماع این نقش پیش‌گفته شده را بیشتر و بیشتر خنثی کرده و می‌توانند توانایی‌های واقعی و پنهان نگه‌داشته‌ی خودشان را برای خودشان و برای اجتماع بیش‌ازپیش بروز دهند. واقعیت این است که هر گام کوچک مشارکت زنان در عرصه‌های اجتماعی، نه‌تنها یک‌قدم در نجات زنان از گرفتاری‌های اجتماعی و اقتصادی و جنسیتی موثر است بلکه درنهایت حرکتی هرچند محدود به‌سوی نجات کل جامعه‌ی بشری از مصایب موجود خواهد بود.

باری محدودیت‌ها وجود دارند اما نباید به آنان به‌عنوان موانعی که قرار است همیشه سد راه باشند، نگاه کرد. به آن‌ها باید اندیشید اما نه به‌عنوان بندهایی که قرار است ما را برای همیشه در قفس تاریخ نگه‌دارند. بلکه باید بر آن‌ها غلبه کرد و در این راستا بسیار ضروری است برای برون‌رفت از وضع موجود، با تغییر بنیادین در نگاه مردسالارانه و بنیان‌های فکری جوامع سنتی؛ در راستای ارتقاء آگاهی و ایجاد احساس ضرورت در زنان برای حضور کیفی و کمی در عرصه‌های اجتماعی آنان گام‌های اساسی برداشته شود.


 * عضو انجمن صنفی معلمان کردستان – مریوان

پاسخ دهید

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید

منشور زنان آفريقای جنوبی

بیدارزنی: مبارزات آفریقای جنوبی برای برابری جنسیتی را می‌توان در دو منشور تهیه شده توسط گروه‌های پیشروی زنان در این کشور، مشاهده کرد. اولین...

نظری بر «مطالبات زنان؛ از حق مشارکت سیاسی تا حق اشتغال و دستمزد برابر»

انوشه گلشن
تنها یک برنامه جامع و باز است که با حضور فعال تمامی اقشار و طبقات، شهری و روستایی، پیر و جوان و … می‌تواند مطالبات زنان را پاسخ دهد، که در «مطالبات زنان»ِ موردِ بحث  فقدان حضور  زنان کارگر، روستایی عشایر و اقلیت‌ها و زنان مهاجر افغان  به شدت احساس می‌شود.

نظری در مورد بیانیه‌ی «مطالبات زنان»

شیلا فراهانی
بیدارزنی:  «مطالبات زنان» عنوان متنی است که توسط جمعی از فعالان زن در داخل ایران تدوین و برای انتشار در اختیار سایت بیدارزنی قرار...

نوشته‌های مرتبط

خواهان رفع تبعیض و آزادی اجتماعات در دانشگاه‌ها هستیم

بیانیه بیدارزنی به مناسبت ۱۶ آذر روز دانشجو
بیدازنی: به نام زن زندگی آزادی و به نام خدای رنگین‌کمان با شروع اعتراضات سراسری درپی کشته‌شدن ژینا (مهسا) امینی با شعار محوری «زن، زندگی، آزادی»،...

زن زندگی آزادی یعنی …

پرونده بیدارزنی به مناسبت ۲۵ نوامبر
بیدارزنی: قریب به دو ماه است که قیام «زن زندگی آزادی» در پیوندی ناگسستنی با تاریخ خیرش‌ها و اعتراضات مردمی طی دهه‌های گذشته در...

از «مشکلی بدون نام» به یک نوع معلولیت

جودی سینگر / مطالعات انتقادی معلولیت - ۱
بیدارزنی: جودی سینگر و مادر و دخترش هرسه اوتیستیک هستند. او در نیمه دوم دهه ۱۹۹۰ میلادی پایان‌نامه دوره کارشناسی خود را درباره اوتیسم...

روایتی از تبعیض‌ها و فشارها بر پرستاران زن

جمعیت زیادی از پرستاران زن بیکارند. اما متأسفانه کسی این بیکاری را نمی‌بیند چون فکر می‌کنند کار زنان ضروری نیست. بیدارزنی: از کمترین فرصت استفاده...