مادران من کیستند؟ (4)

فخرآفاق پارسا؛ نخستین روزنامه‌نگار زن تبعیدی ایران

بنفشه جمالی

بیدارزنی: «با همان احساسات و عواطف و صداقت و تقاضاي حمايت از مردان زمامدار، عجالتا استدعا و تمنا كنند كه وسيله تعليم زنان هرچه بيشتر فراهم شده و نشر معارف در ميان زنان توسعه بيشتر يابد»

فخر آفاق پارسا از اولین زنان روزنامه نگار دوران مشروطیت، نخستین زن روزنامه نگار  در تاریخ ایران که تبعید را تجربه کرد و مادر نخستین وزیر زن ایرانی،یعنی فرخ رو پارسا است.

فخر آفاق پارسا در سال 1277 شمسی در تهران متولد شد. در خانه پدري معلم سرخانه داشت و زبان هاي عربي و فرانسه را  جداگانه آموخت و  هنگامی که تنها 14 سال داشت، در يكي از دبستان هاي تازه تاسيس شهر تهران، شروع به تدريس كرد[1]. در سال 1291 شمسی در همان مدرسه با مادرشوهر خود، که مدیر مدرسه بود، آشنا شد و در 15 سالگی به خواستگاری پسر او جواب مثبت داد. همسرش، فرخ‌الدین پارسا، در آن زمان، مدیر داخلی روزنامه‌ی «ارشاد» بود. اندکی پس از ازدواج فخرآفاق پارسا به همراه همسرش به مشهد رفت و در آنجا در مدرسه دخترانه «فروغ» به تدریس خود ادامه داد و همچنین توانست هم زمان به همراه همسرش، مجله «جهان زنان» را در مشهد منتشر کند.

«جهان زنان»

اولین شماره مجله جهان زنان به مدیریت فخر آفاق پارسا، در شهر مشهد در 15 بهمن 1299 فوریه 1921م منتشر شد. شماره اول آن در 24 صفحه به قطع  کوچک در مطبعه سربی (مشهد مقدس، مطبعه طوس) طبع و در تاریخ 15 دلو (بهمن) 1299 مطابق 25 جمادی الاولی 1339 قمری و 4 فوریه 1921 میلادی منتشر شده است.[2]

فرخ دین پارسا، که تجربه روزنامه ­نگاری در روزنامه ­های بهار، رعد، اخلاق و … را داشته، نخستین مردی است که صاحب امتیاز نشریه تخصصی زنان شده است.

فخرآفاق پارسا در طلیعه‌ی مجله جهان زنان، بشارت داده که «مجله جهان زنان ، به مفاد (طلب العلم فریضه علی کل مسلم و مسلمه) با مسلک مستقیم (تذکار لزوم تعلیم زنان)» با مقالاتی در موضوعات «اخلاقی، تعلیمی، طرز خانه داری، وضع سلوک اطفال، اناث با والدین، معلم، خویشان، بالاخره شوهر و اطفال بر وفق مقررات اسلامی، مکتبی باز»[3] انتشار خواهد یافت.

روی جلد مجله جهان زنان تاکید شده بود: «این مجله فقط راجع به امور زندگانی و لزوم تعلیم زنان نگارش می­یابد.» در شماره اول، اهداف مجله در «تربیت خود، تعلیم نوع خود، ثبوت والامقامی خود، اثبات لزوم پیروی از شرایع نبوی به اسرع مایمکن و بالاخره تذکار روش زندگانی و سلوک با سرپرستان و شوهر …» با تاکید بر اینکه«عمل و امل ما تنها از روی شرایع نبوی و دین حقه اسلام است و آنچه می­خواهیم از همان اوامر حضرت حق طلب می­کنیم»[4] مطرح شد.

پس از انتشار شماره چهارم مورخ شعبان 1339 ق چون مدیر مجله، فرخ دین پارسا به تهران منتقل شد، اداره مجله هم به تهران انتقال پیدا کرد. «شماره پنجم، سال اول جهان زنان، در تهران به برج میزان (مهر) 1300 ش در 22 صفحه در قطع کوچک خشتی و با چاپ سربی (طبعه برادران باقرزاده) طبع و توزیع گردید»[5].

نگرش حاکم بر مجله جهان زنان در مشهد با مجلات تخصصی زنان تفاوت زیادی داشت. فخر آفاق پارسا در مقالات مجله تاکید می­کرد که در شرایط کنونی زنان نباید در سیاست دخالت کنند و یا با مخالفان حقوق زنان سر ستیز داشته باشند. او وظیفه فعالان حقوق زنان را در این می­دانست که «با همان عطوفت و عواطف و صداقت و تقاضای حمایت از مردان زمامدار، عجالتا استدعا و تمنا نمائید که وسیله تعلیم و تعلم زنان را بیشتر فراهم نموده و نشر معارف را بین زنان در تمام شهرها توسعه دهند»[6]. این اختلافات عقیده، گاه زمینه مباحثه بین مجلات را فراهم می­آورد.

اما نگرش نسبت به مسئله زنان در شماره پنجم «جهان زنان» تغییر یافت و لحن انتقادی تیزی به خود گرفت. دو مطلب نشریه با عنوان «لزوم تعلیم زنان» و «از حالا» که به انتقاد از وضعیت زنان و عدم برابری آنان با مردان پرداخته بود موجد مخالفت­های بسیار شد. در نهایت منجر به بسته شدن مجله و تبعید فخرآفاق پارسا که در آن زمان باردار بود، به قم شد تا نخستین زن روزنامه‌نگار تبعیدی در تاریخ ایران لقب بگیرد. تبعید وی اعتراضی از سوی روزنامه ­نگاران زن به همراه نداشت و حمایتی از او صورت نگرفت.[7]

فخرآفاق پارسا پس از دو سال در تبعید، اعلانی از قم خطاب به  مشتركان جهان زنان، به روزنامه «ایران» (22 قوس 1301)با عنوان «از قم به مشتركين زنان» می­فرستد و ضمن اینکه گلایه می‌کند«عاقبت نه تنها به زنان آزادي تعليم گسترده،داده نشد كه حتي آزادي بحث و انتقاد از مردان هم سلب شد»؛ از مشتركان مجله جهان زنان می­خواهد که میزان اشتراک پرداخته نشده را، به وی اطلاع بدهند و او در قبال این قرض، آنها را مشترک یکی از مجلات زنانه «زبان زنان» یا «عالم نسوان» کند تا «باین وسیله من ادای دین کرده مشترکین هم به استیفای حقوق خویش موفق و هم به قرائت مجله زنانه نایل گردیده… »[8]

فخرآفاق پارسا به همراه همسر و فرزندانش دو سال در تبعید به سر برد. بعد از بازگشت به تهران، سعی داشت «دوباره مجله جهان زنان را در سال 1309  منتشر کند اما دولت وقت اجازه انتشار آن را نداد»[9]. او به عضویت «جمعیت نسوان وطنخواه » در آمد و در مجله «نسوان وطنخواه» و «عالم نسوان» می­نوشت.

از تاریخ فوت فرخ آفاق پارسا اطلاعی در دست نیست.

 

 

[1].روزنامه سرمایه

[2]. صدرهاشمی، محمد (1364). تاریخ جراید و مجلات ایران. اصفهان: کمال. ص 181

[3].خسروپناه، محمدحسین. (1382).هدفها و مبارزات زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا سلطنت پهلوی. تهران: پیام امروز. ص 292

[4].جهان زنان، سال 1 شماره 1، بهمن 1299

[5]. صدرهاشمی، محمد (1364). تاریخ جراید و مجلات ایران. اصفهان: کمال. ص 183

[6].خسروپناه، محمدحسین. (1382).هدفها و مبارزات زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا سلطنت پهلوی. تهران: پیام امروز. ص 250، به نقل از جهان زنان، سال 1، شماره 3

[7].شیخ­الاسلامی پری(1351). زنان روزنامه­نگار و اندیشمند ایران. تهران: بی نا.ص 119

[8].صدرهاشمی، محمد (1364). تاریخ جراید و مجلات ایران. اصفهان: کمال. ص 184

[9].شیخ­الاسلامی پری(1351). زنان روزنامه­نگار و اندیشمند ایران. تهران: بی نا.ص 113

یک نظر

پاسخ دهید

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید

نگاهی اجمالی به باشگاه زنان بروکساید و اعتصابات معدن هارلن در ۱۹۷۳

برگردان: سروناز احمدی
بیدارزنی: «طرف کی هستید؟» سرودی است که کارگران اعتصابی معدن هارلن در دهه ۱۹۳۰ در اعتصابات خود آن را می‌خواندند. این سرود را فلورنس...

گزارشی از قتل فائزه: ساحره‌ای که علیه پدرش می‌شورد

فاطمه کریمی
بیدارزنی: در تاریخ یکشنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۰ انتشار خبری در صفحه شخصی اینستاگرام یکی از پزشکان بیمارستان کوثر سنندج به‌نام «ایمان نوابی» توجه بسیاری...
بررسی مشاغل خانگی زنان فرودست و بی‌ثبات‌کار با محوریت

نقد عملکرد استارتاپ‌های غذای خانگی

شکیبا عسگرپور
افزایش فقر حداکثری در جامعه، تولید یک پنجم ناخالص ملی از طریق کار زنان در خانه و یا موقیعت نابرابر در بهره‌مندی از فرصت‌های...

نوشته‌های مرتبط

زن، هنر و بازنویسی تاریخ: گفتگو با گیتا هاشمی درباره‌ی «زنی که می‌خواهم»

پروین اردلان
بیدارزنی:‌ خوانش جمعی «زنی که می‌خواهم» به کارگردانی گیتا هاشمی، درباره زندگی زندخت شیرازی در روزهای یکم و ششم مرداد ۱۳۹۹ در گوگل میت...
زنان فیلمساز پیشگام جهان را بشناسیم:

معرفی لاریسا شپیتکو کارگردان ایرانی- اوکراینی/ بنفشه جمالی

بنفشه جمالی
جنجالی، غیرمتعارف، خیره‌کننده و هیجانی این‌ها توصیفاتی است که منتقدان برای سبک فیلمسازی« لاریسا شپیتکو» به کاربرده‌اند. شپیتکو یکی از فیلمسازان کمتر شناخته شده بنیانگذار موج نو سینمای شوروی در دهه ۶۰ و ۷۰ است. سینمایی که با نام‌هایی چون «تارکوفسکی»، «الم کلیموف» و« مارلن خوتسیف » پیوند خورده است. ‌لاریسا شپیتکو در ششم ژانویه ۱۹۳۸ در خانواده‌ای ایرانی- اوکراینی متولد شد. پدرش افسری ایرانی بود که او و خانواده‌اش را هنگامی‌که لاریسا بسیار کوچک بود برای همیشه ترک کرد.

آنجلا دیویس کیست؟/ برگردان: سیمین فروهر

برگردان: سیمین فروهر
«آنجلا دیویس»، روشنفکر و فعال سیاسی سوسیالیست و کمونیست سابق است که در عرصه‌هایی از قبیل حقوق شهروندی و حقوق زنان، فقر و صلح، مراقبت‌های درمانی و اصلاح سیستم‌ زندان‌ها فعالیت داشته است. دیویس در زمینه لزوم تغییر اجتماعی پیرامون موضوعاتی از حقوق زنان، سلاح‌زدایی و صلح جهانی، بهبود شرایط کارگران، خدمات بهداشتی ارزان و الغای زندان‌ها گرفته تا تشویق جوانان به کنشگری و مشارکت در تغییر اجتماعی سخنرانی‌های مهمی در سطح ملی و فراملی ایراد کرده است.

به مناسبت درگذشت کیت میلت فمینیست آمریکایی راوی اعتراضات زنان ایرانی / ساناز محسن پور

کیلت میلت نویسنده، مجسمه‌ساز و فیلم‌ساز فمینیست آمریکایی متولد ۱۴ سپتامبر ۱۹۳۴ در ایالت سنت پال امریکا ۶ سپتامبر ۲۰۱۷ درگذشت. کتاب سیاست جنسیتی وی از کتاب‌های مهم فمینیستی است و همچنین حضور در کارزار آزادی آنجلا دیویس فعال کمونیست حقوق مدنی از مهم‌ترین کارهای میلت است