{{تا قانون خانواده برابر:}} اخيرا موسسه خواهران در اسلام نظر سنجي در مورد تعدد زوجات در ايالت هاي مالزي انجام داده كه [نتايج آن در وب سايت زنان در كشورهاي اسلامي->http://www.wluml.org/node/6513] منتشر شده است. نتايج اين نظر سنجي نشان مي دهدكه اگرچه مخالفت با تعدد زوجات آمار بالاتري را به خود اختصاص داده است اما بازهم آمار رضايت موافقان كه بيشتر از سوي همسران دوم مردان اعلام شده، قابل توجه است. صرفنظر از رضايت همسران دوم – 68 درصد- كه به دليل ذينفع بودن شان در تعدد زوجات شايد طبيعي به نظر برسد، بازهم آمار مخالفت همسران اول- 45.6 درصد از همسران اول مصاحبه شونده- تقريبا حاكي از رضايت نسبتا بالاي مصاحبه شوندگان نسبت به تعدد زوجات است. البته 90 درصد فرزندان پاسخ داده اند كه نمي خواهند در آينده همانند پدران خود رفتار كنند.

تحقيق حاضر از دو جنبه براي ما قابل توجه به نظر مي رسد از يك سو انجام اين تحقيق اهميت نظرسنجي از زنان يك جامعه به عنوان ذينفعان اصلي در وضع قوانين و مقررات مربوط به خانواده را نشان مي دهد كه معمولا در اغلب كشورهاي اسلامي ناديده گرفته مي شود. صرفا با استناد به اين كه قوانين ريشه در احكام اسلامي دارد و اين احكام لايتغير هستند. در صورتي كه بازتفسير اين احكام با توجه به شرايط امروز و نيازها و مطالبات جديد زنان به سادگي كنار گذاشته مي شود و از اين جنبه پژوهش آماري خواهران در اسلام قابل توجه است در انعكاس آنچه كه در عمل، زنان در يك جامعه اسلامي خواستار آن اند و قانون گذاران، مبتني بر ديدگاه هاي مردسالارانه يا راحت تر بگوئيم زن ستيز، عملا به آن توجهي نشان نمي دهند. بنابراين در اين كشورها قانون بسيار عقب تر از جامعه حركت مي كند.

از سوي ديگر اهميت اين تحقيق عملا نشان از تفاوت آشكار ميزان بلوغ و رشد جامعه ايراني به خصوص نسل جوان آن، نسبت به مالزيايي ها دارد. بررسي دلايل اين تفاوت آگاهي نسبت به برابري، مسلما مي تواند از زواياي مختلف تاريخي، اجتماعي و سياسي هر دو كشور مورد بحث قرار بگيرد. اما ما در اين مجال اندك نمي خواهيم به مباحثي بپردازيم كه هر يك خود مي تواند مبنايي براي يك تحقيق جامع و كامل باشد. بلكه صرفا انجام اين مطالعه و درج نتايج آن كه بسيار متفاوت از سطح مطالبات وخواست هاي كنوني جامعه ماست، موجب شد تا نگاهي مختصر به برخي پژوهش هاي انجام شده در ايران بيندازيم. يكي از اين تحقيقات پژوهشي با عنوان سنجه هاي دينداري در ايران است كه در زمينه مطالعات ديني صورت گرفته است و مي تواند يكي از منابع و مراجع آماري مستند در مطالعات جامعه شناسي و نسل شناسي امروز از اهميت خاصي برخوردار باشد. بخش هايي از نتايج نظر سنجي فوق كه توسط عباس كاظمي و مهدي فرجي انجام و در سال گذشته منتشر شد در ماهنامه پژوهشي، تحليلي آئين اخيرا به چاپ رسيده است [[آئين، ماهنامه پژوهشي، تحليلي، اجتماعي، شماره 28 و 29، خرداد و تير 1389، صص 89-91]] كه اتفاقا مي تواند در اثبات اين ادعا نسبت به برابري زنان و مردان نقش مهمي ايفا كند. اين تحقيق كه در زمينه مطالعات ديني ابتدا در سال 1379 به صورت پايان نامه كارشناسي ارشد و بعد در سال 1381 به سفارش اداره كل تحقيق و توسعه صدا و در سال 1383 به صورت شخصي انجام يافته،تصوير تقريبا روشني از وضعيت دينداري و دينداران در ايران را به دست مي دهد، تصوير نسبتا دقيق و روشن امكان درك تحولات اجتماعي و جنبش مدني و جنبش زنان در ايران پس از انقلاب را فراهم مي آورد. اين تحقيق به صورت پيمايشي و به شيوه نمونه گيري خوشه اي چند مرحله اي انجام شده، جامعه آماري آن دانشجويان دانشگاه تهران است و پرسش شوندگان عمدتا در دو رده سني جوان و نوجوان (دانشجو و غيردانشجو) قرار دارند.

در بخش گويه ها و داده ها، با بررسي نوع نگرش به احكام رساله اي در چهار جدول حول محورهاي احكام روابط اجتماعي، احكام حقوقي و احكام ازدواج نتايجي به دست آمده است كه قابل توجهند. بيشتر گويه هاي تحقيق مربوط به روابط زن و مرد است كه در واقع نشان مي دهد نسل جوان زنان و مردان ايراني گرايش بسيار زيادي به برابري حقوقي زنان و مردان و البته در چارچوب ديني كاملا متفاوت از نسل پيشين، دارند.[[براي اطلاع از ساير گويه ها نگاه كنيد به سنجه هاي دينداري در ايران، عباس كاظمي، مهدي فرجي، انتشارات جامعه وفرهنگ، چاپ اول 1388]] بنابراين براي درك بيشتر تفاوت ها به چند نتيجه گيري مهم در تحقيق در ارتباط با مسائل مهم زنان از جمله تعدد زوجات در نگرش نسل جوان ايراني مي پردازيم و سپس يافته هاي تحقيق مربوط به تعدد زوجات در مالزي را ذكر مي كنيم.

{{ گويه ها و داده هاي نگرش به احكام رساله اي در پژوهش سنجه هاي دينداري در ايران}}

– {{ازدواج موقت مردان:}} 5.1 درصد از مصاحبه شوندگان اظهار داشته اند كه با ازدواج موقت مردان موافقند. 2.9 درصد بدون نظر و 92 درصد با ازدواج موقت مخالفت كرده اند.
– {{چند همسري مردان:}} دراين بخش 81.8 درصد مخالف، 3 درصد بدون نظر و 15.2 درصد موافقند.
– {{تعدد زوجات:}} 4.8 درصد موافق، 3.4 درصد بدون نظر و 91.4 درصد مخالفند
– {{نصف بودن ديه زن:}} 14 درصد موافق، 9.3 درصد بدون نظر و 76.6 درصد مخالفند
– {{نصف بودن اعتبار شهادت زنان در برابر مردان:}} 19.7 درصد موافق، 10.7 درصد بدون نظر و 69.7 درصد مخالفت خود را اعلام كرده اند
– {{نصف بودن سهم الارث زنان نسبت به مردان:}} 26.2 درصد موافق، 13.6 درصد بدون نظر و 60.2 درصد مخالف بودند
– {{نصف بودن حكم قصاص مرد در برابر زن:}} 17.2 درصد موافق، 21.1 درصد بدون نظر و 73.7 درصد مخالفند
– {{تنبيه زن توسط مرد در صورت عدم تمكين:}} 8.5 درصد موافق، 6.6 بدون نظر و 84.9 درصد نيز مخالفت كرده اند.
– {{الزامي بودن رعايت حجاب براي زنان:}} 53.3 درصد موافق، 15.9 بدون نظر و 30.8 درصد مخالف هستند و
– {{مطالبه مهريه از شوهر:}} 55.4 درصد موافق، 19.5 درصد بدون نظر و 25.8 درصد مخالفند.

{{بررسی تأثیرات چند همسری در مالزی}}

نتایج مطالعه ای [[Ding Jo-Ann Malaysia: [The Impact of Polygamy->http://www.wluml.org/node/6513]]] که در مورد چند همسری در مالزی انجام شده بیش از همه این تردید را مطرح ساخته که آیا در صورت تعدد زوجات، شوهران می توانند به گفته ی قرآن با زنان و فرزندانشان عادلانه برخورد کنند. بر اساس نتایج این مطالعه که توسط «خواهران در اسلام» و با همکاری موسسات تحقیقاتی در چند دانشگاه محلی صورت گرفته است، 80% از شوهرانی که مورد مصاحبه قرار گرفته اند، اظهار کرده اند می توانند منصف و عادل باشند در حالی که همسرانشان موافق نیستند. طبق گفته محقق (مسجلیزا حمزه) تنها نیمی از همسران دوم (و نه همسران اول) که در این تحقیق مورد مطالعه قرار گرفته اند، گفته اند که شوهرانشان عدالت را رعایت کرده اند. وی همچنین گفت: در میان همسران، اولین همسر بیشترین نارضایتی را دارد و به دلیل این که می تواند رفتار همسرش را در دوران چند همسری با دورانی که وی تک همسر بوده مقایسه کند، بیش از همه تاثیرات چند همسری را درک می کند. در موارد زیادی این زنان اظهار ناراحتی، حس اشتباه بودن و خیانت می کنند.

گرچه چند همسری به عنوان حق مرد از طرف قرآن در نظر گرفته می شود، در بعضی از جوامع مسلمان، مثل مالزی، تفاسیر دیگری از آنچه در اسلام مجاز است وجود دارد. به طور مثال در چند کشور مسلمان از چند همسری جلوگیری می شود و یا قانونا منع شده است و معمولا به آیه (4:3) از سوره ی نساء استناد می کنند که بر اساس آن اگرمردی بیم دارد که نتواند بین همسران عدالت را رعایت کند باید تنها یک زن اختیار کند. دکتر رشیده شعیب، استادیار دانشگاه و یکی از محققان این تحقیق می گوید که استنباط صحیحی از وضعیت خانواده های چند همسری مورد نیاز است تا بتوانیم سیاست هایمان را بر اساس واقعیت ها شکل دهیم. برای مثال وی می گوید: «رعایت عدالت و انصاف در ازدواجهای چند همسری، ممکن است ایده آل باشد، اما در واقعیت انجام آن مشکل است.» وی می افزاید: «سیاست های ما نباید بر اساس ایده آل ها بلکه مطابق واقعیت ها شکل بگیرند.»

حمزه رشیده و چهار محقق دیگر یافته های خود را از مطالعاتی که در سراسر مالزی صورت گرفته است با عنوان «نهاد خانواده ها و ازدواج های چند همسری» در یک مجمع عمومی در دانشگاه کبانگسان در مالزی در تاریخ 15 جولای سال 2010 ارائه دادند.

{{همسران اول بیشتر تحت فشار قرار می گیرند}}

مطالعات نشان می دهند که اکثریت همسران اول از تاثیرهای منفی اجتماعی بعد از ازدواج مجدد شوهرانشان رنج می برند، اگرچه برخی نیز از موقعیت تازه راضی هستند. با مطالعه روی همسران اول 45.6% از چند همسری ناراضی بودند. در مقایسه با 39.3% که رضایت داشتند. این نتایج با آماری که از همسران دوم بدست آماده است، تضاد زیادی دارد چنانکه 68% از آنها از ازدواجشان راضی بوده اند و تنها 18.8 % گفته اند که ناراضی هستند. به علاوه وقتی یک مرد زن دوم اختیار می کند، در ازدواج اولش دچار دردسرهایی می شود. بیشتر از 40% از همسران اول در این مطالعه گفته اند که زمانی که متوجه می شوند شوهرانشان قصد ازدواج مجدد دارند، بیشتر با شوهرانشان بحث و مجادله می کنند. اکثر آنها همچنین بیان کردند که عشق و احترام و اعتمادشان به شوهرانشان بعد از اینکه از نیت آنها مطلع می شوند، کم کم رو به زوال می رود.

{{مردها بیشترین سود را می برند}}

خانم حمزه ذکر می کند که: در این ازدواج ها، شوهر بیشترین موفقیت را در بر آورده کردن نیازها و خواسته های خود دارد. او به بیشتر از یک شریک جنسی در هر شب دست می یابد در حالیکه همسران وی باید انتظار بکشند تا نوبت آنها فرا برسد.
از این رو هیچ جای شگفتی ندارد که 65% از شوهران در مصاحبه ی خود چند همسری را به عنوان یک نمونه از نهاد خانواده پیشنهاد کرده اند. اما تنها 25% از زنان اول و 50% از زنان دوم دارای این دیدگاه هستند.

{{تاثیرات بر روی فرزندان}}

اکثریت فرزندان زنان اول نیز احساسات منفی ای نسبت به ازدواج مجدد پدرانشان از خود بروز داده اند. بیشتر از 60% می گویند هنگامی که به چندهمسری پدرانشان پی برده اند، نا امید شده اند. بیش از نیمی از آنها عصبانی و ناراحت شده اند. هیچ کدام زمانی که خبر را شنیدند احساس خوشحالی و غرور و دوست داشتن نداشته اند. به طور قابل توجه، مطالعه نشان داده است که در فرزندان زن اول احساس آنها در آن زمان نسبت به چند همسری پدرانشان «بی تفاوتی» بوده است.
مسئول تحقیق، پرفسور نورانی اتمن، می گوید: در طول مصاحبه های طولانی و عمیق که با فرزندان در ازدواج های چند همسری صورت گرفته است، آنها توضیح دادند که بی تفاوتی راهی برای نشان دادن احساساتشان با ناامیدی و پریشانی بوده است. در حالیکه بیشتر از 55% از بچه های زنان دوم می گویند که نسبت به چند همسری پدرانشان نسبت به همسر اولشان بی تفاوت بوده اند و این آمار تا 60% هم افزایش یافت. زمانی که در مورد احساسات اخیرا آنها پرسیده شد، علیرغم احساسات متفاوتی که توسط فرزندان زنان اول و دوم نشان داده شد، بیشتر از 90% از هر دو گروه از فرزندان گفتند که بر اساس تجربه ی خودشان، هرگز ازدواج های چند همسری را برای خودشان انتخاب نخواهند کرد.

{{دلایل چند همسری}}

سه دلیل مهم که شوهران برای ازدواج مجدد خودشان بیان کرده اند این بوده که عشق خود به همسران دومشان را قانونی کنند و از زنای محصنه و خلوت جلوگیری کنند. این موضوع به طور کلی از سوی زنان دوم بازتاب داشته است. اگرچه اکثریت همسران اول «ارضای میل جنسی» را مهمترین دلیل شوهرانشان برای ازدواج مجدد مطرح کرده اند، پس از آن 46.3% جلوگیری از زنای محصنه و تنها 36.3% قانونی ساختن عشق به همسران دومشان را از دلایل ازدواج مجدد می دانند. مطالعه نشان می دهد که تقریبآ نیمی از مردان و زنان مورد تحقیق به ندرت به دوستان و همکاران خود در مورد خانواده های چند همسری خود می گویند یا به طور کلی آن را مخفی می کنند. نورانی می گوید: «این تحقیق تنها به تجربیات زنان و مردان در زندگی چند همسری نمی پردازد بلکه به دنبال یافتن چالشهای زندگی در خانواده های چند همسری است.»

نهایتا تحقیق فوق، در قالب یک مطالعه جامع، تاثیرات چند همسری را بر روی اعضای خانواده از ابعاد مختلف اقتصادی، فرهنگی، احساسی و اجتماعی بررسی کرده است.

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
بارگذاری بیشتر در دیدگاه