تغییر برای برابری: مرگ مظلومانه هاله سحابی 56 ساله، پژوهشگر قرآن، از فعالان حوزه زنان و عضو گروه مادران صلح افکار عمومی جامعه را متاثر کرده¬است؛ همان قدر مظلومانه بود که بازداشت¬اش در اعتراضات مردمی در میدان بهارستان و محکومیتش به دو سال زندان.مرگ آسان و کشتن آسان آدمیان، و این بار بی¬هیچ بهانه¬ای، اعمال خشونت پلیسی و بی¬تحملی حاکمیت را در رسمیت بخشی به بی¬حقوقی شهروندان گسترش داده است. متاسفانه حافظه تاریخی جامعه¬ی ایران رویدادهایی تلخ از این دست بسیار داشته و دارد. هاله از نمونه¬های آشکار آن است. مرگ هاله با توجه به شخصیت صلح جو و مسالمت جوی او همه یاران، دوستان، همراهان و حتی آحاد جامعه را متاثر کرد. یکی از خانواده های زنان زندانی از وضعیت آشفته هم¬بندی¬های هاله در زندان خبر میدهد، آنان نه تنها دوست که همراهی تاثیر¬گذار و بانفوذ ذر اذهان و قلب¬های خود را ازدست داده¬اند، آنچه می¬خوانید گفتگویی با تنی چند از فعالان زن درباره هاله سحابی، خانواده سحابی و رویکرد صلح جویانه آنان

{{میانه روی خانواده سحابی}}

پروین بختیارنژاد، فعال و پژوهشگر حوزه زنان، در باب میانه روی خانواده سحابی و هاله سحابی در مبارزاتشان به تلاشهای آنها اشاره می کند: “خانواده سحابی از تغییرخواهان میانه رو بودند. مهندس سحابی به دنبال تغییرات جدی در ایران بود ولی این تغییرات را در چارچوب روشهای معتدل و میانه¬رو دنبال میکرد و اصلاحات و تغییرات عمیق را در پس یک فعالیت جدی فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به دور از هر گونه افراط و تفریط پیگیری میکرد. هاله هم همینگونه بود بالاخص فعالیتش در جنبش زنان، مادران صلح و ائتلاف ملی مذهبی بر اعتدال و میانه روی تاکید داشت. هاله معتقد بود که اهداف خوب را با روشهای مسالمت¬آمیز باید پیگیری کرد. و روشهای خشونت آمیز از هر طیف و گستره ای که باشد ما را از اهدافمان بسیار دور و گرفتار دور باطلی میکند. او انسانی آرام بود و دیگران را نیز به آرامش دعوت میکرد. هاله واقعا یک مادر صلح بود و نماد صلح و عدم و خشونت. سراسر زندگی شخصی و اجتماعی و سیاسی او نشاندهنده مشی مسالمت آمیز اوست.”

{{موثر در جریان دموکراسی خواهی}}

منصوره شجاعی، فعال حقوق زنان، از نقش آنها در جریان دموکراسی¬خواهی و رفع تبعیض میگوید: ” این خانواده از زمان شاه جزو فعالان طیف ملی بودند و دموکراسی خواهی دغدغه آنها بوده¬است و هاله سحابی همچون پلی بود برای پیوند میان برابری خواهی و دموکراسی خواهی. هم دغدغه های زنانه داشت و هم دغدغه های ملی. به همین دلیل من به او لقب “ایران دخت برابری خواهی” دادم. او پیش از عضویت در مادران صلح ، قرآن پژوه بود و در واقع جستجو گر برابری زنان، در میان آیات قرآن. او معتقد بود اگر با نگاهی زنانه به قرآن نگاه کنیم، میتوانیم جریان برابری را از نگاه قرآن بشناسیم . به هرحال رویکرد او نسبت به مسئله زنان با این گرایش بود.. هاله عضو مادران صلح و شورای مرکزی ملی مذهبی ها بود و دغدغه های او در مسائل زنان او را به عنوان فعال جنبش زنان هم معرفی کرد. در جلسات و فعالیتها به طور مستمر شرکت داشت. از امضا کنندگان کمپین یک میلیون امضا ، همگرایی و بسیاری از جریانات ائتلافی زنان در این سال ها بود . بعد از انتخابات هم در تمام تجمعهایی که مردم حضور داشتند در کنار بقیه مردم حضور داشت. تا 14 مرداد در میدان بهارستان در مراسم تحلیف ریاست جمهوری مورد ضرب و شتم قرار گرفت و بازداشت شد.»

{{تلاش در راستای اصلاح حکومت}}

فاطمه حقیقت¬جو ، رئیس مرکز خشونت پرهیزی برای دموکراسی نیز درباره نقش سحابی¬ها در حرکت دموکراسی خواهی یکصد سال اخیر میگوید:”خانواده دکتر سحابی، یدالله، عزت و هاله نقش بسیار ممتازی در طول یک صد سال اخیر داشته اند و نکته بسیار مهم در حرکت این آنها، حرکت مسالمت امیز و اصلاح طلبانه ای است که این خانواده سعی کرده این عنصر اصلاح گری را در ادبیات سیاسی در ایران و کار حزبی را در ایران جا بیندازد. تلاش آنها در راستای اصلاح حکومت بود با این هدف که به جای اینکه حکومت، قدرت مطلق غیر پاسخگو باشد تبدیل یه یک قدرت محدود پاسخگو باشد، و این تلاش بسیار ارزشمندی است. عنصر بسیار مهم دیگر صداقت و اعتماد است که باز این هم یکی از ویژگی های بارز سحابی ها است علیرغم اهمیت عنصر صداقت، معمولا در فعالیتهای سیاسی همواره جاری و ساری نیست اما فعالیتهای سیاسی شفاف و صادقانه ی سحابی ها یکی دیگر از ویژگیهای منحصر به فرد این خانواده بود. ویزگی سوم دینداری عمیق و مومنانه خانواده سحابی است که این پیشگامی، صبر و ایستادگی و فراخوانی به صلح و آرامش، نتیجه این نوع دینداری مومنانه خانواده سحابی است. این از ویژگیهای مثبت این خانواده است که بسیار بیش از این است که اگر بخوام بیشتر بیان کنم لیست طولانی¬تریی می¬شود.

{{پیوند دهنده}}

– از دیگر نکات مورد اشاره در باب هاله سحابی فعالیت او به عنوان عضو فعال جنبش زنان است.از نظرخدیجه مقدم، فعال جنبش زنان و از مادران صلح، هاله سحابی پیوند دهنده بود.« او به خاطر شخصیت سالمی که داشت توانست بگوید زن مسلمان برابری طلب است و حداقل فرقی با بقیه فمینیست های داخلی ندارد و این برای تعادل جامعه و احترام به عقاید مختلف خیلی مهم بود. هاله سرشار از لطافت، مهر، دوستی و عشق و انعطاف بود و ایستادگی و مقاومت در مقابل دفاع از عقاید سیاسی و ایدئولوژی اش بی نظیر قابل احترام بود »

{{ترویج تفسیر زن دوستانه از اسلام}}

فاطمه حقیقت جو با بیان این که ” من هاله را یک فمنیست اسلامی میدانم به این معنا که در صدد آشتی دادن حقوق زنان و اسلام بود” اضافه می کتند:”. هاله در صدد ترویج تفسیر زن دوستانه از اسلام است که برگرفته از روح برابری و عدالتخواهانه از اسلام است و عدالت جنسی زیر مجموعه عدالت اجتماعی است. هاله هموراه تلاش کرد تا محققان، مفسران و فقها را به نوعی از تفسیر دعوت کند که حقوق زن دیده شود.او قائل به نوعی تفسیر تاریخی از اسلام و قران بود که این تفسیر تاریخی متناست با شرایط زمان میباید متحول میشد و تغییر پیدا میکرد.” به گفته او “هاله میکوشید که زمینه ای فراهم کند که نابرابریهای جنسی که به نام اسلام در جامعه قانونگزاری میشوند متناسب با تفسیرهای نوین دینی تغییر پیدا میکند و من فکر میکنم این امر مبارکی است که بسیاری از کوشندگان معارف دینی در دنیای اسلام کسانی که فمنیست اسلامی هستند تلاش میکنند که قوانین به روز برابری¬خواهانه در خصوص زنان به گونه ای که به توانمندی زنان منجر شود را ترویج کنند.” با توجه به جو مردانه سیاست و گروه های سیاسی در ایران، رویکرد برابری طلبانه زنانی چون هاله سحابی در تغییر چنین فضاهایی به شدت مورد توجه است. به گفته خدیجه مقدم ، زنان ملی مذهبی وزنه مهمی شده اند برای آن که توانسته اند برابری خواهی را در آن جو هم وارد کنند.

{{تاثیر بر جو مردانه}}

فاطمه حقیقت جو با تاکید بر جو مردانه سیاست در ایران، معتقد است: متاسفانه در واقع سالهای مدیدی است که فرایندهای سیاسی و تصمیمگیری مردانه بوده و معتقدم جنبش زنان میبایست در هر دو مرحله عبور به دموکراسی در مرحله انتقال که دوره اعتراض و عبور مسالمت آمیز است فعال باشد. خوشبختانه جنبش زنان در ایران بسیار فعال است و از خودآگاهی بالایی برخوردار است. جنبش زنان باید در طول این مرحله گذر حقوق محور باشد و دموکراسی را برای همه بخواهد و همواره مطالبات زنان را یادآوری کند. در مرحله دوم که در واقع ایجاد سیستمهای دموکراتیک است، در آن‌جا هم باید توجه داشت که وقتی نهادهای دموکراتیک شکل می‌گیرد بحث حقوق برابر برای همه و در واقع ایران برای همه ایرانیان، و از جمله ایران برای نصف جمعیت ایران که زنان هستند نهادینه شود و گروه های زنان به موقع فعال باشند تا بتوانند هم در نوشتن قانون اساسی بدون تبعیض جنسی، قومی و مذهبی تلاش کنند و هم در شکلگیری ساختار سیاسی پارلمان، تصمیم گیری ریاست جمهوری دستگاه قضایی و دستگاه دین … . به اعتقاد او، نقش کسانی مثل هاله سحابی هم به عنوان فعال مطالبه طلب حقوق زنان و هم فعال سیاسی ، کمک می‌کند که این مطالبه محوری و حق محوری در فضاهای مردانه سیاسی همواره جاری باشد و همین امر باعث می شود که تجربه گروه های سیاسی نسبت به زنان تغییر ‌کند و عملا بسیاری از نگرشهای غلط‌ آنها به شکل تدریجی پاک ‌شود. او با بیان این که “به شدت مخالفم که فعالان زنان فقط در حوزه زنان فعال باشند و به سیاست کاری نداشته باشند می افزاید:« اگر عده ای تصمیم می‌گیرند که فقط فعال زنان باشند، تعدادی زیادی از زنان هم که خودآگاهی نسبت به مطالبات زنان دارند می‌خواهند بیشتر نماد چهره فعال سیاسی باشند که بتوانند مرتب مطالبات زنان را پیش برند. وقتی زنان حضور ندارند متاسفانه مردانه مطالبات زنان را آگاهانه یا ناآگاهانه نادیده می‌گیرند. هاله سیاست را با فعالیت مدنی زنان آمیخته کرد ما به زنانی نیاز داریم که در حوزه های سیاسی فعال باشند و هاله برای ما الگوست. مرگ هاله نیز در راستای اعتراض به رفتار غیرقانونی و غیرشرعی حکومت و تعیین تکلیف برای چهره های شناخته شده بود.درسی است که هاله به ما می‌دهد این که همواره در برابر نقض حقوقمان اعتراض کنیم و برای گرفتن حقوقمان استقامت کنیم .

{{وحشت از دست دادن قدرت}}

حرکت و مشی مسالمت جویی که سحابی‌ها داشتند در تناقض با برخوردی است که با این خانواده از سوی حکومت شد. ریشه این خشونت ها در کجاست ؟

بختیارنژاد ریشه را در توسل نهاد قدرت به خشونت می داند: «نهاد قدرت در کشور ما همیشه به خشونت و ظلم متوسل میشود. اگر تاریخ معاصر ایران را نگاه کنیم در هیچ کدام از حکومتها شرایطی وجود نداشت که با روشهای مسالمت جویانه مطالبات خودشان را مطرح کنند و دولتها هرگز هیچ گفتگویی را در خصوص تغییر در گفتمان حتی بدون خشونت نیز پذیرا نبودند. زمانیکه نهاد قدرت فکر میکند تغییراتی در جامعه در حال اتفاق است و جامعه در صدد تغییر است، وحشت زده به جان مردم می افتد. پس از انتخابات 88 مگر خشونتی از مردم سر زده بود که ندا و سهراب و… را در خیابان کشته شدند و 3 سال است درگیر این خشونت از سوی حکومت از زندان تا کشتار هستیم. قصد انها خشک کردن ریشه این تغییرات است که عملا موفق نمی شوند. مگر نسرین ستوده چه عمل خشونت آمیزی از او سر زده بود جز اینکه از موکلاش دفاع کرده و کاملا در چارچوب قانون فعالیت میکرد.»

حقیقت جو نیز ریشه خشونت حکومتی رانگرانی و ترس از دست دادن قدرت سیاسی می داند. به نظر او این ترس آنقدر عمیق است که حتی از عزاداری هم می ترسد. این ترس ناشی عدم مشروعیت و مقبولیت از سوی مردم است.

مقدم معتقد است که برخورد با فعالان سیاسی زن همیشه بوده است و این سیل دموکراسی خواهی از سوی مردم است که حکومت را دچار نگرانی میکند و موجب میشود خشونت بیشتری به فعالان این عرصه تحمیل شود.

{{سکوت جایز نیست}}

چه راهکارهایی در ادامه روند پیش روی فعالان مدنی و سیاسی و اساسا فعالان زنان قرار دارد؟

به اعتقاد بختیارنژاد، علیرغم اینکه جنبش زنان یکی از فعالین خود را و از همراهان صمیمی خود را از دست داده است اما ما نباید عجولانه و به روشهایی فکر بکند که در ذات جنبش زنان جایی ندارد:« تاکید بر صلح و عدم خشونت قبل از هر چیز جامعه را آموزش می‌دهد. جامعه ما که تحت شرایط بسیار سخت بوده و خشونتهای شدیدی را تجربه کرده است و این خشونت‌ها چرخه‌اش ادامه دارد و به سمت افراد ضعیف‌تر تحمیل می‌شود. در این مدت اخیر موارد شدید کودک آزاری داشتیم این نشان می‌دهد که وضعیت فرهنگی شرابط اجتماعی و سیاسی ما تا چه حد به بحران رسیده است. اگر ما فعالان زنان و دیگر افراد آگاه و روشنفکر صبوری خود را از دست دهیم و ما هم بر خشونت تاکید کنیم اولا جامعه مان دچار هرج و مرج جدی می‌شود و جامعه ما از فضایی که جنبش زنان می‌تواند درست کند با تاکید بر عدم خشونت با تاکید بر روش‌های مسالمت جویانه ، همه این امکانات را از دست می‌دهند. سرکوب هم راحت تر می شود .

منصوره شجاعی هم با اشاره به هاله سحابی به عنوان سمبل خشونت پرهیزی و مدارا، می گوید:« وقتی کسی مثل او را مورد تهاجم قرار می‌دهند، جنبش زنان نمی‌تواند سکوت کند. تشییع جنازه در هر قوم و آیینی فضای احترام است، فضای تقدس است، این فضا شکسته شده و به یک زن که داغدار پدرش حمله شد و در اثر این خشونت جان باخت. به کدام گناه و جرم مورد خشونت قرار گرفت؟ آیا شرکت در تشییع جنازه پدر جرم است؟ آیا مجوز می‌خواهد؟، آیا خلاف قانون است! این تهاجم لشکر بی‌قانونی به قانون است، این تهاجمِ وطن فروشی به وطن دوستی است ، تهاجم ظلم و دیکتاتوری در برابری و دموکراسی است» وی عدم سکوت را اعتراض می داند:«جنبش زنان باید اعتراض خود را در شکلهای خاص خود نشان دهد همان روشی که هاله بر راس آن می‌درخشید،یعنی روش خشونت پرهیزی و مسالمت جویانه».

{{ترویج فرهنگ برابری و افشای خشونت}}

به اعتقاد خدیجه مقدم، باید از یک طرف فرهنگ برابری را آهسته و پیوسته ترویج کنیم در هر جا که هستیم مثل قبل . در اتوبوس، در تاکسی، در مترو، در مکان های آموزشی ، ورزشی و هر جا که مردم باشند. . از طرفی هم اعمال خشونت آمیز را افشا کنیم و محکوم کنیم. مثل همین کاری که همیشه می کنیم. این خشونتها، تاثیر خوبی نخواهد گذاشت چون در جو اختناق فرهنگ رشد نخواهد کرد .در شرایطی که جامعه بسته است فرهنگ به شدت به عقب بر می گردد.

به اعتقاد فاطمه حقیقت جو، درسی که هاله به ما داد درس صبر، استقامت و پایداری تا پیشبرد به هدف است. هاله ایستادگی کرد و با مرگش اجازه نداد که حاکمیت هر کار غیرقانونی را به ما تحمیل کند. گرچه خشونت بر ما اعمال شود، مشی ما مشی مسالمت آمیز باید باشد؛ اما این به معنای دفاع شخصی نیست. می‌بینم وقتی به خانواده سحابی فشار وارد میشود، مهندس شبانه مراسم تدفینش برگزار شود ، این خانواده مقاومت میکند. نمی‌پذیرد در روز تشییع جنازه وقتی که می‌خواهند عکس مهندس سحابی را از دستش در بیاورند هاله جانش را فدا میکند و مقاومت میکند. من فکر میکنم صبر، ایستادگی، استقامت و ایمان به پیشبرد هدف کاری هست که جنبش زنان و به طور کلی جنبشهای اجتماعی مسالمت امیز باید پی بگیرند.

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
بارگذاری بیشتر در تیترخوان زنان