مهرخانه: بنا به اذعان صندوق جمعیت ملل متحد، امروزه ماماها می‌توانند با ایفای نقش بهینه خود باعث کاهش بیش از دوسوم مرگ و میر مادران و نوزادان در سراسر جهان شوند، البته منوط به اینکه آنها از آموزش‌ها و مهارت‌های لازم در این زمینه برخوردار شوند. یکی از نکات حائز اهمیت درخصوص ارتقای نقش ماماها در تضمین برخورداری زنان و دختران از حق سلامت، به‌ویژه سلامت باروری و جنسی، نقش این قشر در آموزش مسائل پیش از زایمان، مشاوره‌های تنظیم خانواده، مقابله و درمان مالاریا در زمان بارداری و پیشگیری از ابتلا به ایدز مادران و نوزادان است.(1)

الف- نقش ماما در رابطه با وضعیت سلامت زنان و کودکان در سرزمین‌های درگیر مخاصمات مسلحانه
متعاقب وقوع مخاصمات مسلحانه در دهه‌های اخیر، در کشورهای مختلف در سراسر جهان؛ به‌ویژه در منطقه آفریقا، نهادهای بین‌المللی بر نقش مهم ماماها در تضمین برخورداری زنان، کودکان و نوزادان از حق سلامت تأکید کرده‌اند. «برنامه مامایی صندوق جمعیت ملل متحد در سودان جنوبی»(2) یکی از برنامه‌ها و اقداماتی است که درصدد ایجاد یکپارچگی و انسجام میان اقدامات ماماها در کشور سودان در وضعیت مخاصمات مسلحانه در این کشور است.

سودان جنوبی به عنوان یکی از جوان‌ترین کشورهای جهان است که بالاترین میزان مرگ و میر مادران نوزادان را دارد. امکانات بهداشتی و مراقبت پزشکی در کشورهای آفریقایی؛ از جمله سودان، بسیار ضعیف و اندک است و وقوع مخاصمات مسلحانه در این کشورها در دهه‌های اخیر، سبب بحرانی‌تر شدن وضعیت سلامت زنان، و در نتیجه افزایش نرخ مرگ و میر مادران و نوازدان در این کشورها شده است. 

بروز مخاصمات مسلحانه سبب شده است که اکنون در کشورهای در حال توسعه که درگیر مخاصمات مسلحانه هستند، ماما به‌عنوان اولین مرجعی باشد که زنان باردار در صورت بروز معضلات مربوط به دوران بارداری و یا فرارسیدن زمان وضع حمل، مورد مراجعه واقع ‌شوند، به‌خصوص اینکه با توجه به فقدان همسران که در مخاصمات مسلحانه شرکت می‌کنند، نقش ماماها پررنگ‌تر از وضعیت صلح شده است. در کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه‌یافته که امکان دسترسی به پزشک متخصص و یا امکانات بیمارستانی وجود ندارد، خدمات مامایی در برخورداری زنان از سلامت باروری، از اهمیت زیادی برخوردار است.(3)

ب- نقش ماما در کاهش نرخ مرگ و میر مادران نوزادان
بر طبق گزارش صندوق جمعیت ملل متحد در مورد وضعیت جمعیت در سال 2013 (4)، در برخی از کشورهای آفریقایی ازجمله کلمبیا که بالاترین میزان مرگ و میر مادران و نوزادان را دارند، عمدتاً علل و عوامل مرگ و میر مادران و نوزادان، قابل پیشگیری است؛ خصوصا اگر زنان از خدمات و امکانات سلامتی و پزشکی در دوران بارداری، زایمان و مراقبت‌های پس از زایمان برخوردار باشند، این میزان کاهش خواهد یافت. 

بر طبق گزارش صندوق جمعیت ملل متحد در مورد وضعیت جمعیت در سال 2013، سالانه بالغ بر 70 هزار مورد مرگ و میر دختران نوجوان به دلیل بارداری یا در هنگام زایمان گزارش می‌شود. نکته جالب توجه این است که در گزارش مذکور، صندوق جمعیت ملل متحد تأکید کرده است که عمده این مرگ و میرها در مواردی اتفاق افتاده که ازدواج صورت گرفته است و در کشورهای آفریقایی از جمله در کشور کلمبیا، بالغ بر 18 درصد از ازدواج‌ها، با دختران زیر 18 سال صورت می‌گیرد. 

بی‌تردید، ازدواج‌های زودهنگام در کشورهای آفریقایی که بدون در نظر گرفتن مصالح و منافع و دختران صورت می‌پذیرد و منجر به نقض حقوق اساسی آنان از جمله حق سلامت آنان می‌شود، مورد تأیید نیست، لیکن نکته حایز اهمیت در خصوص موضع‌گیری‌های صندوق جمیعت ملل متحد در رابطه با ازدواج و تشکیل خانواده، این است که این صندوق در گزارش اخیر خود در خصوص وضعیت جمعیت در سال 2013، یکی از علل افزایش مرگ و میر مادران و نوزادان در کشورهای آفریقایی را ازدواج دختران زیر 18 سال دانسته است(5)؛ این در حالی است که این اظهارات تا اندازه‌ای می‌تواند مغالطه‌آمیز باشد، زیرا بی‌تردید، علت اصلی مرگ و میر مادران و نوزادان، فقدان امکانات و خدمات مربوط به سلامت و بهداشت باروری و پزشکی است. این موضع‌گیری‌های صندوق جمعیت ملل متحد، با توجه به رویکرد این نهاد در رابطه با لزوم به رسمیت شناختن حقوق و آزادی‌های جنسی کامل برای نوجوانان و دسترسی به آموزش‌های کامل جنسی و شیوه‌ها و ابزارهای پیشگیری از بارداری، بیش از پیش می‌تواند انتقادبرانگیز باشد؛ زیرا این نهاد و به‌طورکلی نهادها و سازوکارهای بین‌المللی از یک سو، ازدواج دختران زیر 18 سال را مورد انتقاد قرار داده و آن را منشأ نقض تمامی موارد حقوق بشر آنها می‌دانند و از سوی دیگر، خود این نهادها پیشگام در عرصه نهادینه‌کردن بی‌بندوباری جنسی به‌ویژه برای نوجوانان است؛ این در حالی است که به‌رغم تمامی ‌ایرادهای وارد بر ازدواج زودهنگام، قدر مسلم حقوق و آزادی‌های دختران در چارچوب ازدواج، بیشتر از روابط جنسی آزاد و بی‌قید و بند، تضمین خواهد شد؛ این امر، واقعیتی است که همواره از سوی نهادها و سازوکارهای بین‌المللی مورد انکار قرار می‌گیرد.

ج- نگاهی بر دومین گزارش وضعیت جهانی مامایی 
در دومین گزارش صندوق جمعیت ملل متحد در مورد وضعیت جهانی مامایی در سال 2014 (6)، خاطرنشان شده است که بر طبق آمارها و یافته‌های موجود، از نخستین گزارش صندوق جمعیت ملل متحد در این زمینه که در سال 2011، ارائه شد، شمار مامایان متخصص و آموزش‌دیده افزایش داشته است و همچنین سیاست‌ها، قوانین و مقررات در بیش از 73 کشور در جهت ارتقای وضعیت آموزشی و تخصصی مامایان با ارتقای کمی ‌و کیفی قابل توجه مواجه بوده است. 

در این گزارش، وضعیت دسترس بودن، کیفیت و کمیت خدمات مامایی مورد بررسی و البته خلأها و شکاف‌های موجود نیز مورد توجه قرار گرفته است و بر حق همه زنان در سراسر جهان نسبت به دسترسی به خدمات مامایی تخصصی و کارآمد که تضمین‌کننده برخورداری آنها از حق سلامت شود، تأکید شده است. 

این گزارش در سی‌امین کنفرانس بین‌المللی کنفدراسیون مامایی که تحت عنوان «ارتقای جهانی سلامت زنان» است، و در سوم ژوئن 2014 در جمهوری چک برگزار خواهد شد، ارائه خواهد شد. این گزارش با همکاری صندوق جمعیت ملل متحد، برنامه ملل متحد در مورد ایدز، صندوق کودکان ملل متحد، نهاد زنان ملل متحد، سازمان جهانی بهداشت و بانک جهانی ارائه می‌شود و در آن وضعیت کاری مامایان در سراسر جهان، چالش‌ها و معضلات آنها در ایفای وظایف و نیز راه‌ها و شیوه‌های ارتقای کیفی و کمی ‌ایفای وظیفه توسط ماماها مورد بررسی قرار گرفته است. 

یکی از نکات حائز اهمیت در خصوص این گزارش، ایجاد و برقراری گفتمان مشترک میان تمامی ‌دولت‌ها جهت تسهیل سرمایه‌گذاری و تخصیص منابع در خصوص ارتقای خدمات مامایی در کشورهای سراسر جهان است. 

د- کاهش مرگ و میر مادران و نوزادان در سه دهه اخیر در آمارها و یافته‌های موجود
بر طبق آمارهای منتشره توسط سازمان ملل متحد در سال 2014، از سال 1990 تاکنون بالغ بر 45 درصد از مرگ و میر مادران و نوزادان کاهش یافته است؛ به‌طوری‌که 523.000 مورد مرگ و میر مادران و نوزادان در سال 1990 به 289.000 مورد مرگ و میر در سال 2013 کاهش یافته است. 

به‌رغم پیشرفت‌های حاصله، هنوز هم در بیشتر کشورها، تحقق اهداف توسعه هزاره به طور کامل صورت نگرفته است و هنوز هم تا حد مطلوب، فاصله زیادی وجود دارد؛ زیرا بر طبق اهداف توسعه هزاره، باید میزان مرگ و میر مادارن و نوزادان تا سال 2015 به میزان 75 درصد کاهش پیدا کند.

اکنون روزانه بیش از 800 زن در اثر بارداری یا در زمان زایمان جان خود را از دست می‌دهند و همین امر حاکی از آن است که در حال حاضر، اقدامات کافی و مقتضی جهت پیشگیری از حاملگی نوجوانان، سرایت بیماری‌های واگیردار جنسی، ابتلا به ایدز و ارتکاب اشکال مختلف خشونت جنسی علیه زنان و دختران صورت نگرفته و همین امر، زندگی زنان و دختران را با خطرات جدی مواجه کرده است. 

بر طبق آمارها و یافته‌های موجود اکنون بالغ بر 10 کشور، 60 درصد از تمامی ‌مرگ و میر مادران و نوزادان را تشکیل می‌دهد که این کشورها عبارتند از: هند (50.000)، نیجریه (40.000)، کنگو (21.000)، اتیوپی (13.000)، اندونزی (8.800)، پاکستان (7.900)، تانزانیا (7.900)، کنیا (6.300)، چین (5.900) و اوگاندا (5.900). 

همچنین بر طبق آمارهای موجود، اکنون کشورهای چاد و سومالی بالاترین میزان تهدید برای زندگی مادران و نوزادان را دارد که بر طبق آن از هر 15 مورد و یا 18 مورد زن باردار، یک مورد با تهدید مرگ و میر مادر یا نوزاد مواجه است. 

همچنین بر طبق گزارشات ارائه‌شده در سال 2013، بیش از ده کشور که در سال 1990، بالاترین نرخ مرگ و میر مادران و نوزادان را به خود اختصاص داده بودند، در حال حاضر موفق به کاهش چشمگیر مرگ و میر مادران و نوزادان شده‌اند که برخی از این کشورها عبارتند از: کامبوج، گینه، اریتره، مالدیو، نپال، رومانی، رواندا و تیمور شرقی.(7)

پی‌نوشت
1. http://unfpa.org/public/home/pid/16021
2. UNFPA’s midwifery programme in South Sudan
3.http://unfpa.org/public/cache/offon…
4.  the 2013 State of the World Population report
5.http://unfpa.org/public/cache/offon…
6.  The State of the World’s Midwifery (SoWMy) 2014
7.  United Nations agencies report steady progress in saving mothers’ lives

* کارشناس‌ارشد روابط بین‌الملل

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
بارگذاری بیشتر در تیترخوان زنان